Historia kostki do gry

Przedsięwzięcie Historia kostki do gry ma dość długą... historię. I o tym właśnie napiszę w drugim z zaległych postów (który na publikację czeka grzecznie od marca tego roku).

Całościowo rzecz sięga czasów dawnych, chyba nawet wcześniejszych niż rok 2016, a narodziła się w głowie niezwykle kreatywnego Waldka Olbryka, który zafascynował się kostką do gry i możliwościami wykorzystania jej w aspektach innych niż pierwotne przeznaczenie - na przykład do zarządzania projektami czy zespołami. Poczytać można o tym na stronie dicedilemma.com, gdzie Waldek opisuje, o co mu dokładnie chodzi.

Tomek, Waldek i ja - spotkanie podczas MFKiG 2017, fot. Sławek Jarmusz.

Czemu wspomniałem rok 2016? Bo właśnie wtedy w sieci pojawił się film/animatik Historia kostki do gry. Idea jego realizacji wykiełkowała oczywiście w głowie Waldka, który dla urzeczywistnienia pomysłu zaprosił do współpracy kilka sympatycznych osób. Na mnie spoczęło zadanie opisania dziejów opatrzonego kropkami sześcianu. Podzieliłem historię - jakże by inaczej - na sześć części, poczynając od czasów sięgających kilku tysięcy lat przed nasza erą, a kończąc na współczesności. Warstwą wizualną - przygotowaniem kilkustronicowego komiksu oraz ilustracji - zajął się Tomek Tomaszewski. Wideo zmontował Marcin Kostaciński. W polskojęzycznej wersji filmu mój tekst przeczytał Tomasz Knapik, a francuskie tłumaczenie - Stéphane Antiga (pamiętacie tę nietuzinkową postać?). Muzyki użyczył natomiast sam Marek Biliński. A tak Historia kostki do gry prezentuje się w wersji wideo. 

Minęło kilka lat, chyba nawet niemal dziesięć. Nadszedł marzec 2025 roku. Akurat na koncert do Łodzi przyjechał Marek Biliński. Waldek zaprosił mnie i Tomka Tomaszewskiego na zakulisowe spotkanie z muzykiem, na które przywiózł... 20 egzemplarzy wydrukowanej Historii kostki do gry (format A4, pełen kolor, oprawa miękka szyta). Wszystkie albumy zostały podpisane (w każdym znalazły się cztery autografy - Waldka, Tomka, pana Marka i mój). Dostaliśmy po autorskim egzemplarzu, a resztę pozostawił w swojej dyspozycji wydawca-kreator Waldek. Jak przystało na unikat - publikacja jest w zasadzie niedostępna, ale jej uszczuploną lekko wersję można przeczytać online na wspomnianej wcześniej stronie internetowej.

Waldek, pan Marek, ja i Tomek - marzec 2025.

Pik & Robi na wystawie Anatomia Komiksu

Odrobinę ten wpis przeterminowany - czekał na spotkanie z dziennym światłem od jesieni 2023 roku, czyli od chwili otwarcia Centrum Komiksu i Narracji Interaktywnej EC1 Łódź. Ale nadszedł ten moment, by nadrobić zaległości i to jest pierwsze z owych nadrobień.

W CKNI oglądać można stałą wystawę Anatomia Komiksu, której finalną zawartość opracowałem wspólnie z Joanną Birek-Fita i Katarzyną Tośtą. Korzystając z okazji i możliwości przemyciłem na ekspozycję (zachowując oczywiście wymagania merytoryczne) trochę Pika i Robiego.

Pierwsze pojawienie się Pika i Robiego - część wystawy poświęcona scenariuszowi. Na infografice zobaczyć można przykładowy scenariusz odcinka przygód ciekawskiej pary naszych (mojej i Roberta Trojanowskiego ma się rozumieć) bohaterów. 

Drugie pojawienie się Pika i Robiego - dział ekspozycji omawiający gatunki komiksu i jego funkcje. Dwukadrowy pasek został wykorzystany jako przykład gatunku: komiks humorystyczny.

Pojawienie się trzecie - ten sam dział, ale infografika opisująca podział historii obrazkowych ze względu na pełnione funkcje. Pik i Robi ilustrują funkcję edukacyjną komiksu.

Nieustająco zapraszam do odwiedzania CKNI - nie tylko ze względu na Anatomię Komiksu, która jest jedyną w Polsce tego typu ekspozycją stałą, ale i pozostałe strefy instytucji. Warto!

Pik & Robi w leksykonie!

We wrześniu tego roku ukazało się trzecie wydanie Leksykonu polskich bohaterów i serii komiksowych. Adam Rusek, autor solidnego w wadze i objętości tomu wydanego przez Hutę 19 im. Joachima Fersengelda, uzupełnił swoje zestawienie o pokaźną liczbę nowych haseł. Wśród nich znaleźli się Pik i Robi! Wcale niekrótka notka opisująca historię postaci wymyślonych przeze mnie i Roberta Trojanowskiego, wzbogacona została fragmentem jednego z odcinków przygód naszych bohaterów. Znalezienie się w tak ważnej publikacji to dla nas autorów nie lada wyróżnienie, dziękujemy zatem z tego miejsca Adamowi, że dostrzegł Pika i Robiego i wpuścił na łamy swojego leksykonu.

Złoty Puchar

Złoty Puchar - Nagroda im. Janusza Christy wręczana jest za szczególne osiągnięcia na polu popularyzacji komiksu. I tak się sympatycznie złożyło, że Fundacja Kreska im. Janusza Christy, podczas 36. Międzynarodowego Festiwalu Komiksu i Gier uhonorowała mnie ową wspaniałą statuetką. Tym samym dołączyłem do zacnego grona wcześniejszych laureatów, wśród których znaleźli się: blog Na plasterki!!!, Tomasz Kołodziejczak, Wojciech Łowicki, Maciej Parowski, Szarlota Pawel, Adam Radoń, Wojciech Jama, Sławomir Kiełbus, Arkadiusz Salamoński, Maciej Kur i Tadeusz Baranowski. Nagroda przyznawana jest od 2014 roku. Ogromnie dziękuję Paulinie Chriście i fundacji za to wspaniałe i niebagatelne wyróżnienie!

Felieton w Kalejdoskopie #63

Wrzesień jest już dawno za nami, ale nic nie stoi na przeszkodzie, aby nawet teraz przypomnieć, że właśnie we wrześniowym numerze Kalejdoskopu ukazał się mój tekst, w którym przez niemal wszystkie przypadki odmieniam nazwisko Sienkiewicz. A przy okazji i inne nazwiska, takie jak Birek, Piorunowski, Ozga czy Truściński. Jest o Billu Sienkiewiczu - jednej z gwiazd 36. Międzynarodowego Festiwalu Komiksu i Gier, jest o książce opisującej komiksowe adaptacje prozy Henryka Sienkiewicza i jest też o storyboardach - także tych do filmu "Ogniem i mieczem".

Wywiad w Kalejdoskopie - Katarzyna Witerscheim

W wakacyjnym, lipcowo-sierpniowym Kalejdoskopie ukazały się dwie moje publikacje. Drugą z nich jest wywiad, jaki przeprowadziłem z Katarzyną Witerscheim. Porozmawialiśmy o publikowaniu komiksów w Internecie i na papierze, o Śląsku i folklorze, o historiach obrazkowych tworzonych przez kobiety oraz o popularności mangi, a także o gadżetach i sposobach spędzania wolnego czasu.

Felieton w Kalejdoskopie #62

W wakacyjnym, lipcowo-sierpniowym Kalejdoskopie ukazały się dwie moje publikacje. Pierwsza z nich to tekst o tym, jak ciekawie i sympatycznie jest obecnie w Polsce w kontekście historii obrazkowych, i że nigdy nie było lepiej. Chyba trudno się nie zgodzić z takim stwierdzeniem. Zresztą w tekście podaję sporo argumentów na poparcie tej tezy.

W numerze, którego tematem przewodnim redakcja uczyniła właśnie komiks, oprócz powyższego artykułu, znalazły się wywiady z Katarzyną Witerscheim i Tomaszem Tomaszewskim oraz galeria prac z okazji 40-lecia Stowarzyszenia Twórców "Contur". Wstępniak Bogdana Sobieszka także traktuje o historiach obrazkowych.

Contur Mix - wystawa i katalog

Stowarzyszenie Twórców "Contur" świętuje 40-lecie istnienia. Co prawda oficjalnie jako podmiot prawny działa od 1994 roku, ale wcześniej funkcjonowało jako grupa nieformalna. Protoplastą "Conturu" był natomiast klub UFO-ZENEK, powołany do życia w połowie lat 80. przez grupę uczniów łódzkiego Państwowego Liceum Sztuk Plastycznych. Cztery dekady to szmat czasu, ale i dobra okazja, żeby trochę podsumować działalność i osiągnięcia stowarzyszenia oraz jego założycieli i późniejszego narybku. 

Dzięki staraniom Tomasza Tomaszewskiego i Piotra Zdrzynickiego zorganizowana została wystawa Contur Mix ukazująca dokonania kilkunastu członkiń i członków stowarzyszenia. Organizatorem ekspozycji jest Łódzki Dom Kultury, z którym przez wiele lat "Contur" był mocno związany. Sama zaś wystawa wypełniła galerię skierniewickiego Centrum Kultury i Sztuki (budynek ŁDK czasowo wyłączony jest z użytkowania z racji powstającego pod nim tunelu kolejowego). Wernisaż jest już co prawda wspomnieniem (odbył się 18 lipca), ale prace powiszą w galerii do końca sierpnia i można je jeszcze zobaczyć.

Wystawie towarzyszy 120-stronicowy katalog w twardej oprawie. Z zamieszonych w nim tekstów Konrada Zielińskiego i Wojciecha Birka oraz wywiadu z Tomaszem Tomaszewskim przeprowadzonego przez Adama Ruska można wiele ciekawego dowiedzieć się o początkach "Conturu", o ludziach z nim związanych oraz o realizowanych działaniach i projektach (takich jak Międzynarodowy Festiwal Komiksu i Gier, Big Boat Of Humour czy City Stories).

Na wystawie i w katalogu znalazły się także komiksowe plansze, do których napisałem scenariusze, a które znakomicie wyrysował Robert Trojanowski. Wydarzyło się to nie bez powodu - działam w "Conturze" od początku XXI wieku, czyli trochę dłużej niż połowa jego istnienia. Przez jakiś czas pełniłem nawet funkcję wiceprezesa stowarzyszenia.

Przy okazji wystawy, 26 lipca podczas SkierConu odbywającego się w CKiS, wspólnie z Tomkiem Tomaszewskim zrobiliśmy prelekcję o historii, współczesności i przyszłości komiksu. Było sympatycznie.

[fotografie z wernisażu - Łódzki Dom Kultury]

Felieton w Kalejdoskopie #61

W czerwcowym Kalejdoskopie ukazał się mój kolejny komiksowy artykuł. Tym razem napisałem o Nagrodzie Pulitzera dla komiksu Tessy Hulls Feeding Ghosts: A Graphic Memoir wspominając oczywiście Mausa, przed laty uhonorowanego tym samym wyróżnieniem. Przywołuję też Heksę Katarzyny Witerscheim i Xulma z racji wielu nominacji do różnych polskich nagród.

Wywiad w Kalejdoskopie - Michał Arkusiński

Zamiast jako autor tradycyjnego, comiesięcznego komiksowego felietonu tym razem pojawiłem się na łamach Kalejdoskopu jako zadający pytania. W majowym numerze ukazała się bowiem moja rozmowa ze znakomitym artystą Michałem Arkusińskim. W wywiadzie Michał opowiada m.in. o powstającym komiksie o Zduńskiej Woli, o różnicach w pracy nad historiami zleconymi i autorskimi, o zbieraniu dokumentacji oraz o tym, jak odnajduje się we współczesnym krajowym światku komiksowym.

eMeFKa News #63

Drugą w tym roku eMeFKę News przygotowałem na Festiwal Komiksowa Warszawa. Otwiera ją rewelacyjny rysunek Tomka Kaczkowskiego! W numerze znalazły się też krótkie komiksy Roberta Trojanowskiego i Michała Arkusińskiego. Tekstowo - wieści z Łodzi i okolic, ciekawostki wydawnicze oraz spora garść zapowiedzi związanych z 36. Międzynarodowym Festiwalem Komiksu i Gier.

Jonka, Jonek i Kleks - wstęp

Spotkało mnie niemałe wyróżnienie. Wydawnictwo Egmont zaproponowało mi napisanie tekstu wstępnego do trzeciego tomu jubileuszowego wydania komiksów Szarloty Pawel. Antologia Jonka, Jonek i Kleks ukazała się w kwietniu tego roku i zamyka cykl przygotowany z okazji 50-lecia publikacji pierwszego komiksu z przygodami niebieskiego ludzika żywiącego się atramentem. Dodatkowo - w posłowiu Macieja Jasińskiego znalazły się dostarczone przeze mnie ilustracje wykonane przez Szarlotę, Dostarczyłem też skany jednego z ostatnich (jeśli nie ostatniego) komiksu Szarloty, w którym Kleks spotkał Koziołka Matołka. Nieustająco polecam komiksy autorki młodym czytelnikom, którą miałem okazję poznać - dzięki gazecie Świat Młodych - dużo wcześniej niż rozpoczęła się era komiksowych imprez w Polsce.

Felieton w Kalejdoskopie #60

Manga w natarciu, o czym napisałem do kwietniowego wydania Kalejdoskopu. W tekście wspominam pierwszą edycję Kaiju Manga Festiwal - nowej imprezy w kalendarzu wydarzeń poświęconych japońskiej popkulturze, szukam odpowiedzi na pytanie o ogromną popularność mangi i anime oraz przywołuję twórczość łódzkiego rysownika Błażeja Kurowskiego.

eMeFKa News #62

To chyba pierwsza taka sytuacja, gdy eMeFKa News wyruszyła w Polskę beze mnie. Wyprawiłem ją w podróż z wykorzystaniem paczkomatu. Najnowszy numer, czyli już sześćdziesiąty drugi, trafił do rąk czytelników Poznańskiego Festiwalu Sztuki Komiksowej. W środku znalazły się informacje z łódzkiego podwórka komiksowego, notki o kilku publikacjach, przy powstaniu których w różnym stopniu wziąłem udział, a w ramach ciekawostek - fotka i tekścik o łódzkich piwach festiwalowych. Do tego rysunek na pierwszej stronie od Tomka Kaczkowskiego oraz komiksiki na dalszych stronach od Roberta Trojanowskiego.

Mistrz komiksu - książka

Czas najwyższy, by przypomnieć, że 26 lutego 2025 roku ukazała się książka Mistrz komiksu. Twój przewodnik. Scenariusz do niej napisaliśmy z Robertem Trojanowskim wspólnie, a Robert całość narysował. Książkę, nad którą pracowaliśmy blisko dwa lata, opublikowało wydawnictwo Wilga. Ogromne podziękowania dla naszej redaktor prowadzącej, pani Edyty Wielgosz!

Mistrz komiksu to 240 stron pełnoprawnej historii obrazkowej przemieszanej z przeróżnymi zadaniami. W książce należy rysować, malować i pisać oraz czytać ją mając pod ręką także nożyczki i klej. Ale przede wszystkim niezbędna jest przy lekturze nieskrępowana wyobraźnia i kreatywność.

O czym jest nasza nowa publikacja? To oczywiście spora garść wiedzy na temat języka komiksu. Pik i Robi wyruszają na poszukiwania tytułowego mistrza komiksu. W pełnej niewiarygodnych przygód eskapadzie towarzyszą im Kinia, pies Fafik oraz sztuczna Eurelka. Od czasu do czasu w opowieści pojawiają się krasnoludki, narrator i inne tajemnicze postaci. Książka skierowana jest do odbiorców w wieku 9-12 lat, ale i starsi czytelnicy (a także odrobinę młodsi) powinny się przy niej dobrze bawić.

A tak prezentują się wybrane, wstępne projekty okładki przygotowane przez Roberta.

Felieton w Kalejdoskopie #59

Właściwie nie ma dnia bez dyskusji na temat sztucznej inteligencji. W marcowym numerze Kalejdoskopu odnotowałem: z jednej strony ukazanie się pierwszego w Polsce zeszytu komiksowego stworzonego za pomocą algorytmów i programów generujących obrazy, a z drugiej - głosy sprzeciwu wobec AI wykorzystywanej w twórczości (a w zasadzie zastępującej twórców z krwi i kości). Za ilustracje posłużyły odręczne rysunki Roberta Trojanowskiego.

Historia polskiego komiksu

Wreszcie się udało! Zebranie w jednej publikacji odcinków Historii polskiego komiksu planowaliśmy z Robertem Trojanowskim od jakiegoś czasu, ale wiadomo - są priorytety ważniejsze i te mniej ważne. Poza tym do już istniejących epizodów chcieliśmy dodać kilka premierowych. A to wymagało napisania scenariuszy oraz narysowania plansz. Niby nic odkrywczego w przypadku tworzenia komiksów, ale gdy dochodzi czynnik w postaci braku wystarczającej ilości czasu, sprawy nieco się komplikują. W każdym razie ustaliliśmy, że dobrą okazją do wydania zina będzie dwunasta edycja festiwalu Złote Kurczaki. I tak też się stało. Zwarliśmy szeregi, skorzystaliśmy z pomocy dobrych ludzi (o nich za chwilę) i 15 lutego we wrocławskim klubie BarBara można było drogą kupna nabyć świeżo wydrukowaną Historię polskiego komiksu. 

Zin w formacie 165 na 235 mm złożył i przygotował do druku nieoceniony Sławek Bit (ten sam czarodziej, który wspaniale zajął się chociażby katalogiem wystawy Tadeusza Baranowskiego). Dziękuję Sławku! Natomiast 100 egzemplarzy Historii znakomicie i terminowo wydrukowało Media Press (ogromne podziękowanie dla pana Pawła Augustyniaka!). Zeszyt ma dwadzieścia czarno-białych stron oraz kolorową okładkę. W środku znajduje się osiem odcinków Historii polskiego komiksu - pięć wcześniej publikowanych przy rożnych okazjach oraz trzy premierowe.

Do krótkiego przedstawienia zawartości posłużę się wpisami z Facebooka, zapowiadającymi zina.

Epizod 1, czyli rzecz o poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie "co było pierwsze?". Czy naukowcy rzeczywiście dotrą do sedna i rozjaśnią mroki prapoczątków? Wynik przeciekawej debaty na łamach wyjątkowego zina autorstwa Kasińskiego i Trojanowskiego! [pierwsza publikacja w roku 2019 - Darmozin, Nr 4]

Epizod 2, czyli jak to było z tymi imprezami komiksowymi w Polsce. Skąd, dlaczego, po co, z kim, za ile... Chociaż nie, nie na wszystkie pytania padną odpowiedzi, ale i tak będzie się działo! [pierwsza publikacja w roku 2019 - Cemęt Zin, Nr 2/2019]

Epizod 3, czyli w poszukiwaniu odpowiedzi na najważniejsze pytanie polskiego, a wręcz światowego komiksu - czy wiking może być Polakiem? [pierwsza publikacja w roku 2019 - Zeszyty Komiksowe, Nr 28]

Epizod 4, czyli spoglądamy trochę na współczesność przez pryzmat przyszłości. Odcinek dość sentymentalny, ale te nakłady komiksów... [pierwsza publikacja w roku 2021 - Antologia KKK, Nr 26]

Epizod 5, czyli śledzimy losy naszych komiksowych idoli i czy ich przyszłość aby nas nie zaboli. [pierwsza publikacja w roku 2020 - Cemęt Zin, Nr 3/2020]

Epizod 6, czyli sprawdzamy, czy na tym naszym podwórku rzeczywiście wszyscy bardzo się lubią, a może zakładają bandy i ścigają się na równe grzbiety, żeby dobrze wyglądało na półce. W każdym razie - odcinek pełen nietuzinkowej rywalizacji [pomysł na ten odcinek podrzuciła Joanna Birek-Fita - podziękowania!]

Epizod 7, czyli znowu wybiegamy w przyszłość, aby spojrzeć w przeszłość. Tak naprawdę ten odcinek wystarczyłby za całego zina, bo to on pokazuje jedyną, słuszną historię polskiego komizm... khy, khy... komiksu. 

Epizod 8, czyli ostatni. Czy poznamy w nim odpowiedź na pytanie: kto zabił polski komiks?

Historię polskiego komiksu można kupić na Gildia.pl.