Leksykon komiksu łódzkiego

Zacznę ten wpis od zacytowania końcówki mojego posłowia. W kontekście takiej publikacji, jak Leksykon komiksu łódzkiego, jest to teraz sprawa chyba najistotniejsza.

„Jak przy każdej tego rodzaju publikacji (a zwłaszcza przy pierwszym jej wydaniu) istnieje oczywiste ryzyko, że lektura przyniesie czytelnicze uwagi, zapytania, prośby i sugestie. I jest to z wszech miar słuszne, a wręcz oczekiwane. Trudno mieć monopol na wiedzę w tak szerokim temacie, jakim jest komiks i jego związki z Łodzią. Tym bardziej, że w grę wchodzi okres obejmujący sto lat! A zatem – jako autor chętnie poznam odpowiedzi na pytania: kogo i czego w leksykonie zabrakło, o kim i o czym jest za mało lub zbyt wiele, tudzież czy w hasłach nie ma przekłamań lub niedopowiedzeń (choć dokładałem naprawdę dużej staranności, aby wszystko co znalazło się w leksykonie nosiło znamiona obiektywizmu i odpowiadało faktom)?”.

Uwagi i zażalenia jeszcze nie napłynęły, ale sam już wiem, że w drugim wydaniu leksykonu (mam nadzieję, że do niego dojdzie) haseł znajdzie się więcej, a część tych, które można przeczytać w obecnej edycji, zasługują na rozszerzenie i uzupełnienie. A czasem nawet na lekkie przemeblowanie. Skrzętnie notuję w punktach potencjalne poprawki, dodatki i pomysły. Liczę też na sugestie czytelniczek i czytelników.

O tym, jak to z leksykonem było, napisałem pokrótce we wspomnianym na początku posłowiu. Pomysł dojrzewał długo, a zacząłem go realizować dzięki stypendium ministra kultury. Napisałem sto haseł, część z nich znalazła się na blogu poświęconym leksykonowi. W ubiegłym roku Stowarzyszenie Twórców „Contur” uzyskało dofinansowanie na wydanie publikacji. Owocna współpraca z Wydawnictwem Kurc przyniosła leksykon na papierze, w dodatku w dwóch edycjach – zasadniczej w miękkiej oprawie i ze zdjęciem Katarzyny Świętochowskiej na okładce (doskonale wpisującym się w linię wydawniczą KOMIKSoTEKA) oraz w twardej okładce z fotografią ukazującą CKNI zmiksowaną z grafiką Trusta. Plotki mówią, że nakład sympatycznie się rozchodzi, więc polecam nie zwlekać z zaopatrzeniem się. Niestety, zdrowie nie pozwoliło mi na świętowanie premiery, ale gdy wrócę do aktywności, na pewno jakieś spotkanie poświęcone leksykonowi się odbędzie.

Felieton w Kalejdoskopie #64

Styczeń dobiega końca, nadszedł więc dobry moment by wspomnieć, że w pierwszym miesiącu 2026 roku na łamach Kalejdoskopu ukazał się mój tekst. Napisałem w nim o komisach biograficznych - zagranicznych, znakomitych Wojnach Lucasa oraz krajowej, równie smakowitej twórczości Agaty Wawryniuk i Roberta Sienickiego (zarówno solo jak i w duecie). Polecam ich dokonania nieustająco.

2025 - autopodsumowanie

Co to był za rok! Działo się dużo, bardzo dużo, a patrząc na efekty - wręcz za dużo (właśnie sprawdziłem - w podsumowaniu ubiegłego roku, w drugim zdaniu pojawiło się stwierdzenie “dużo się działo”.... Cóż za niespodziewana powtarzalność.). Czy był w ogóle kiedyś jakiś rok, w którym działo się mało?

Centrum Komiksu i Narracji Interaktywnej. Tradycyjnie - sporo pracy. Wiadomo, dzieje się w naszej instytucji niemało. W zeszłym roku poprowadziłem dwie edycji klubu dyskusyjnego “Łódź pełna komiksu”:  w styczniu o zeszytówkach, a w kwietniu o AI w kontekście historii obrazkowych. W marcu zakończyliśmy wystawę Tadeusza Baranowskiego - z przyjemnością odwiozłem prace autorowi. Ale marzec to także pierwsza edycja Kaiju Manga Festiwal, przy której mocno się napracowaliśmy (a ja jeszcze raz dziękuję Alesce i Tomkowi Bezakowi za owocną współpracę przy układaniu programu). Imprezę odwiedziło kilka tysięcy osób, co utwierdziło nas w  przekonaniu, że nowe przedsięwzięcie poświęcone popkulturze japońskiej nie było złym pomysłem. Przyłożyłem też swoją rękę do zorganizowania Star Wars Day na początku maja. A 1 czerwca w gościnnych progach CKNI podjąłem Roberta Trojanowskiego, który poprowadził dwie tury pomysłowych warsztatów dla dzieci. Coś jeszcze? A tak! 36. Międzynarodowy Festiwal Komiksu i Gier. Zorganizowałem, ale nie wziąłem udziału. O tym za chwilę. A sam festiwal? Mam nadzieję, że udany. Jak co roku przeprowadziłem konkurs na projekt publikacji komiksowej oraz konkurs na najlepszy polski komiksu (po raz pierwszy w trzech kategoriach). Dopilnowałem też, jak zawsze, nagrody dla najlepszego wydawcy komiksów w Polsce oraz Nagrody im. Papcia Chmiela. Tradycyjnie ogarnąłem informator festiwalowy (dziękuję Sławkowi Bitowi i Konradowi Olczakowi za działania graficzne oraz nieocenione wsparcie Asi Birek-Fita). No i wykonałem całą tę robotę, za którą odpowiadam co roku (program i różne takie).

Inne działania? W styczniu z Aleksandrą Machoń i Wiktorem Talagą oceniliśmy prace w konkursie komiksowym organizowanym przez Europejskie Centrum Bajki w Pacanowie. I przyznaliśmy oczywiście nagrody (konkursowi tradycyjnie towarzyszył katalog z najlepszymi pracami). A pod koniec pierwszego miesiąca 2025 roku zasiadłem z Marcinem Bałczewskim na scenie w Domu Literatury i we dwóch podsumowaliśmy komiksowy rok 2024. W lutym razem z Radkiem Dziubichem ogarnęliśmy stoisko CKNI na 12. Złotych Kurczakach (jak się później okazało - ostatniej edycji tego szacownego festiwalu, co nie oznacza, że Wrocław pozostanie bez imprezy dedykowanej komiksowi niezależnemu - w miejsce ZK w 2026 roku zadebiutują Podziemne Kocury - powodzenia! A dla Fila Wiśniowskiego ogromne podziękowania za wkład i trud!!!). Wspólnie z Radkiem (tym razem już przy wsparciu koleżeństwa z CKNI) poprowadziliśmy stoisko podczas majowego Festiwalu Komiksowa Warszawa (FKW). Było sympatycznie, choć chłodnawo. Przed wakacjami podstawy języka komiksu z przyjemnością przekazałem uczniom ze Szkoły Podstawowej nr 51 w Białymstoku (serdeczne pozdrowienia dla Marcina Kwiatkowskiego!). Także w czerwcu zagościłem na SkierConie, gdzie razem z Tomkiem Tomaszewskim i Piotrkiem Zdrzynickim opowiedzieliśmy publiczności o komiksie (przy okazji wystawy Contur Mix) oraz spełniłem dyżur autorski na stoisku Wydawnictwa Kurc podczas Letniego Festiwalu Książki na ul. Piotrkowskiej.

Publikacje. Zaczęło się w lutym. Najpierw z cieńszej rurki, a potem już z rury grubej. Na Złotych Kurczakach premierę miał zeszyt Historia polskiego komiksu, który zrobiłem wspólnie z Robim Trojanowskim (podziękowania dla Sławka Bita za detepe i dla pana Pawła Augustyniaka z Media Press za elegancki druk). Nie zdążyliśmy ochłonąć po naszej pierwszej premierze 2025 roku, a na księgarskie półki trafił Mistrz komiksu. Twój przewodnik. Książkę, nad którą pracowaliśmy z Robertem niemal dwa lata, wydało wydawnictwo Wilga. Przy okazji - nadal przyzwoicie sprzedaje się nasze pierwsze, duże wspólne dzieło z 2018 roku, czyli Zrób sobie komiks. W 2025 roku wydawnictwo Znak zrobiło kolejny dodruk.

W marcu, z zupełnego zaskoczenia, światło dzienne ujrzał zeszyt Historia kostki do gry. Idea Waldka Olbryka, przekuta na opowieść przeze mnie scenarzystę i Tomka Tomaszewskiego - rysownika ukazała się wreszcie drukiem (choć w nakładzie mniej niż kolekcjonerskim). Premiera miała miejsce w sympatycznych okolicznościach z udziałem wspaniałego muzyka Marka Bilińskiego. Wiosną ukazał się z kolei trzeci tom serii zbierającej komiksy z przygodami Kleksa, Jonki i Jonka autorstwa nieodżałowanej Szarloty Pawel. Napisałem do niego wstęp, a za zaproszenie do stworzenia tego tekstu dziękuję Kasi Gwieździe i Maćkowi Jasińskiemu. Z przyjemnością otoczyłem opieką redaktorską album Botanica autorstwa kth. - laureatki Grand Prix naszego festiwalu. Komiks wyszedł pięknie - polecam nabycie drogą kupna. W 2025 roku udało mi się przygotować tylko dwa numery eMeFKi News. Ale za to ze znakomitą współpracą z Tomkiem Kaczkowskim! Za co artyście bardzo dziękuję. Podobnie jak Michałowi Arkusińskiemu i oczywiście nieustająco Robiemu Trojanowskiemu. eMeFKa nr 62 miała premierę na Poznańskim Festiwalu Sztuki Komiksowej (dotarła tam pocztą), a nr 63 - na Komiksowej Warszawie, gdzie zawiozłem ją już osobiście. Oczywiście niemal przez cały rok pisałem teksty do najfajniejszego magazynu o kulturze - Kalejdoskopu. Na łamy miesięcznika trafiło siedem moich felietonów oraz dwa wywiady - z Michałem Arkusińskim i Kasią Witerscheim.

W dwóch publikacjach pojawiłem się niejako gościnnie, czyli nic do nich nie napisałem, a i tak trafiłem na ich karty. Pierwsza z nich to katalog wystawy Contur Mix, zorganizowanej przez Łódzki Dom Kultury pod kierowniczym okiem Piotrka Zdrzynickiego i Tomka Tomaszewskiego. Przyjemnie było znaleźć się zarówno na ekspozycji jak i w katalogu (z wyborem plansz komiksowych narysowanych przez Robiego). Drugie dzieło to trzecie wydanie Leksykonu polskich bohaterów i serii komiksowych Adama Ruska. Ku naszej radości (mojej i Roberta) w opasłym, elegancko wydanym tomie znalazło się hasło poświęcone Pikowi i Robiemu. Podziękowania dla Adama za dostrzeżenie naszych bohaterów.

I wreszcie ostatnia rzecz - Leksykon komiksu łódzkiego. W 2022 roku dzięki stypendium ministra kultury przygotowałem sto haseł do leksykonu, które grzecznie sobie potem czekały na twardym dysku, wypatrując przyszłości. A ta nadeszła w ubiegłym roku. Stowarzyszenie Twórców “Contur” rękami Katarzyny Tośty (i moimi też) pozyskało dofinansowanie z budżetu Miasta Łodzi na druk leksykonu. Do współpracy ochoczo przystąpiło Wydawnictwo Kurc (podziękowania dla Bartka!). I tak z końcem 2025 roku mieliśmy pięknie złożoną i wysłaną na maszyny drukarskie niemal 200-stronicową książkę z fotografią autorstwa Kasi Świętochowskiej na okładce (a w wersji z twardą oprawą – zdjęciem CKNI zmiksowanym z grafiką Przemka Truścińskiego). Leksykonowi poświęcę niebawem osobny wpis - należy mu się.

I teraz sprawy ważne. Zacznę od tej smutnej - w maju zmarła Ewa Kosińska. Tak napisałem wtedy na fb: “Odeszła dziś Ewa Kosińska, jedna z najwspanialszych osób, jakie dane mi było poznać. Pod jej dziennikarskie skrzydła trafiłem w 1989 roku w Świecie Młodych. Ale nie tylko dziennikarskie, także - nie zawaham się użyć tego słowa - matczyne. Wszystkich nas, młodych nieokiełznanych reporterów, nazywała swoimi dziećmi. A my mówiliśmy do niej Druhno, choć nigdy nie była w harcerstwie. Spod tych swoich przepełnionych dobrocią skrzydeł wypuściła w świat liczną grupę wspaniałych, kreatywnych, mądrych ludzi, którzy do tej pory w większości trzymają się razem. Jest mi niewymownie smutno, ale też ogromnie się cieszę, że spotkałem Cię Druhno na swojej drodze. Bez Ciebie na pewno nie byłbym tym Piotrem Kasińskim, jakim teraz jestem. Dziękuję!”

Kolejna rzecz ważna, ale sympatyczna, niestety z płynnym przejściem do tej mniej sympatycznej. Podczas 36. MFKiG Fundacja Kreska im. Janusza Christy przyznała mojej (nieustająco) skromnej osobie Złoty Puchar - nagrodę za szczególne osiągnięcia na polu popularyzacji komiksu. Nie udało mi się statuetki odebrać osobiście - gdy trwała impreza grzecznie leżałem sobie w szpitalu, do którego trafiłem na tydzień przed festiwalem. Gdzieś nam się drogi z moim zdrowiem w międzyczasie rozeszły. I nadal próbujemy wrócić na ten sam tor. Dla statystyk napomknę jeszcze, że był to pierwszy festiwal od 1995 roku, na którym nie byłem. Takie niespodziewane 30-lecie bytności.

No i sprawy najważniejsze. Przez cały rok śledziłem poczynania moich pociech. Ewa udanie startowała w zawodach jeździeckich - zwłaszcza tych najtrudniejszych, czyli WKKW. I wielokrotnie kończyła zmagania na podium (a to w Bogusławicach, a to w Walewicach), w czym ewidentnie pomagał jej nabierający doświadczenia wałach Alegro.

Z kolei Kuba udanie podążał ścieżką kariery muzycznej. Z macierzystą formacją Martyrmachine (czyli razem z kolegą Szymonem) zagrał przez cały rok 18 koncertów - w tym na festiwalu Castle Party oraz w Berlinie. Panowie nagrali wreszcie drugą płytę, która ma się ukazać w 2026 roku. Kuba dołączył też jako wokalista do intrygującej formacji Savage Fucks - tu czekam na pozytywny rozwój wydarzeń.

A teraz naj, naj, naj! Dziękuję za wszystko Kasi: za cierpliwą opiekę nad niesfornym pacjentem, za wszystkie wycieczki bliższe i dalsze, za kolejne pieczątki w naszych paszportach “Odznaki turystycznej miłośnika latarń morskich”, wspólną fascynację krukowatymi, pyszne ciasta i milion innych rzeczy.

Ależ to podsumowanie długie! Obiecałem sobie, że w 2026 roku zwolnię trochę tempo, więc kolejne powinno być nieco krótsze.

Historia kostki do gry

Przedsięwzięcie Historia kostki do gry ma dość długą... historię. I o tym właśnie napiszę w drugim z zaległych postów (który na publikację czeka grzecznie od marca tego roku).

Całościowo rzecz sięga czasów dawnych, chyba nawet wcześniejszych niż rok 2016, a narodziła się w głowie niezwykle kreatywnego Waldka Olbryka, który zafascynował się kostką do gry i możliwościami wykorzystania jej w aspektach innych niż pierwotne przeznaczenie - na przykład do zarządzania projektami czy zespołami. Poczytać można o tym na stronie dicedilemma.com, gdzie Waldek opisuje, o co mu dokładnie chodzi.

Tomek, Waldek i ja - spotkanie podczas MFKiG 2017, fot. Sławek Jarmusz.

Czemu wspomniałem rok 2016? Bo właśnie wtedy w sieci pojawił się film/animatik Historia kostki do gry. Idea jego realizacji wykiełkowała oczywiście w głowie Waldka, który dla urzeczywistnienia pomysłu zaprosił do współpracy kilka sympatycznych osób. Na mnie spoczęło zadanie opisania dziejów opatrzonego kropkami sześcianu. Podzieliłem historię - jakże by inaczej - na sześć części, poczynając od czasów sięgających kilku tysięcy lat przed nasza erą, a kończąc na współczesności. Warstwą wizualną - przygotowaniem kilkustronicowego komiksu oraz ilustracji - zajął się Tomek Tomaszewski. Wideo zmontował Marcin Kostaciński. W polskojęzycznej wersji filmu mój tekst przeczytał Tomasz Knapik, a francuskie tłumaczenie - Stéphane Antiga (pamiętacie tę nietuzinkową postać?). Muzyki użyczył natomiast sam Marek Biliński. A tak Historia kostki do gry prezentuje się w wersji wideo. 

Minęło kilka lat, chyba nawet niemal dziesięć. Nadszedł marzec 2025 roku. Akurat na koncert do Łodzi przyjechał Marek Biliński. Waldek zaprosił mnie i Tomka Tomaszewskiego na zakulisowe spotkanie z muzykiem, na które przywiózł... 20 egzemplarzy wydrukowanej Historii kostki do gry (format A4, pełen kolor, oprawa miękka szyta). Wszystkie albumy zostały podpisane (w każdym znalazły się cztery autografy - Waldka, Tomka, pana Marka i mój). Dostaliśmy po autorskim egzemplarzu, a resztę pozostawił w swojej dyspozycji wydawca-kreator Waldek. Jak przystało na unikat - publikacja jest w zasadzie niedostępna, ale jej uszczuploną lekko wersję można przeczytać online na wspomnianej wcześniej stronie internetowej.

Waldek, pan Marek, ja i Tomek - marzec 2025.

Pik & Robi na wystawie Anatomia Komiksu

Odrobinę ten wpis przeterminowany - czekał na spotkanie z dziennym światłem od jesieni 2023 roku, czyli od chwili otwarcia Centrum Komiksu i Narracji Interaktywnej EC1 Łódź. Ale nadszedł ten moment, by nadrobić zaległości i to jest pierwsze z owych nadrobień.

W CKNI oglądać można stałą wystawę Anatomia Komiksu, której finalną zawartość opracowałem wspólnie z Joanną Birek-Fita i Katarzyną Tośtą. Korzystając z okazji i możliwości przemyciłem na ekspozycję (zachowując oczywiście wymagania merytoryczne) trochę Pika i Robiego.

Pierwsze pojawienie się Pika i Robiego - część wystawy poświęcona scenariuszowi. Na infografice zobaczyć można przykładowy scenariusz odcinka przygód ciekawskiej pary naszych (mojej i Roberta Trojanowskiego ma się rozumieć) bohaterów. 

Drugie pojawienie się Pika i Robiego - dział ekspozycji omawiający gatunki komiksu i jego funkcje. Dwukadrowy pasek został wykorzystany jako przykład gatunku: komiks humorystyczny.

Pojawienie się trzecie - ten sam dział, ale infografika opisująca podział historii obrazkowych ze względu na pełnione funkcje. Pik i Robi ilustrują funkcję edukacyjną komiksu.

Nieustająco zapraszam do odwiedzania CKNI - nie tylko ze względu na Anatomię Komiksu, która jest jedyną w Polsce tego typu ekspozycją stałą, ale i pozostałe strefy instytucji. Warto!

Pik & Robi w leksykonie!

We wrześniu tego roku ukazało się trzecie wydanie Leksykonu polskich bohaterów i serii komiksowych. Adam Rusek, autor solidnego w wadze i objętości tomu wydanego przez Hutę 19 im. Joachima Fersengelda, uzupełnił swoje zestawienie o pokaźną liczbę nowych haseł. Wśród nich znaleźli się Pik i Robi! Wcale niekrótka notka opisująca historię postaci wymyślonych przeze mnie i Roberta Trojanowskiego, wzbogacona została fragmentem jednego z odcinków przygód naszych bohaterów. Znalezienie się w tak ważnej publikacji to dla nas autorów nie lada wyróżnienie, dziękujemy zatem z tego miejsca Adamowi, że dostrzegł Pika i Robiego i wpuścił na łamy swojego leksykonu.

Złoty Puchar

Złoty Puchar - Nagroda im. Janusza Christy wręczana jest za szczególne osiągnięcia na polu popularyzacji komiksu. I tak się sympatycznie złożyło, że Fundacja Kreska im. Janusza Christy, podczas 36. Międzynarodowego Festiwalu Komiksu i Gier uhonorowała mnie ową wspaniałą statuetką. Tym samym dołączyłem do zacnego grona wcześniejszych laureatów, wśród których znaleźli się: blog Na plasterki!!!, Tomasz Kołodziejczak, Wojciech Łowicki, Maciej Parowski, Szarlota Pawel, Adam Radoń, Wojciech Jama, Sławomir Kiełbus, Arkadiusz Salamoński, Maciej Kur i Tadeusz Baranowski. Nagroda przyznawana jest od 2014 roku. Ogromnie dziękuję Paulinie Chriście i fundacji za to wspaniałe i niebagatelne wyróżnienie!